OOSTENRIJK 3 mei tot 13 mei HARTBRUG RIEZEN

Het verhaal van Abtenau, een idyllisch marktdorp in het Oostenrijkse Lammertal (SalzburgerLand), is een boeiende mix van vroege geschiedenis, de grote invloed van de kerk en mysterieuze lokale sagen.

Hieronder vind je het verhaal van Abtenau, opgedeeld in de historische werkelijkheid én een van zijn bekendste legendes.

De Geschiedenis: Van wildernis tot marktplaats

Het echte verhaal van Abtenau begint al in de 6e eeuw, toen de eerste Beierse stammen zich in het dichtbeboste dal vestigden. Rond het jaar 700 bracht de heilige Rupert het christendom naar de regio. In die tijd was het Lammertal nog een ruige, onherbergzame wildernis.

De echte omslag kwam in 1124. Aartsbisschop Konrad I schonk toen een groot deel van het land aan het Sint-Peters-stift (Stift St. Peter) in Salzburg. Het klooster had vanaf dat moment eeuwenlang een vinger in de pap. De monniken begonnen met grootschalige houtkap en ontginning om het dal leefbaar te maken. Een bekend lokaal gezegde luidt nog altijd:

"Mit St. Peter geht viel, ohne St. Peter geht nichts." (Met Sint-Peter lukt veel, zonder Sint-Peter lukt niets).

Dankzij de strategische ligging en de hardwerkende houthakkers en boeren groeide het dorp. In 1507 toonde aartsbisschop Leonhard von Keutschach zijn dankbaarheid aan de inwoners en verhief Abtenau tot marktgemeente. Dit betekende dat er wekelijks markten gehouden mochten worden, wat zorgde voor bloeiende handel in kaas, boter en graan.

Na roerige tijden (zoals de Napoleontische oorlogen) kwam Abtenau in 1816 definitief bij Oostenrijk te horen. Vanaf het midden van de 19e eeuw opende het dorp zich langzaam voor het toerisme (de zogeheten Sommerfrische), wat het vandaag de dag, samen met zijn geneeskrachtige waterbronnen, nog steeds een geliefde bestemming maakt.

De Sage: De Duivelsbrug (Teufelsbrücke)

Naast de officiële geschiedenis kent de regio rond Abtenau ook spannende volksverhalen. Een van de bekendste sagen speelt zich af bij de nabijgelegen, indrukwekkende kloof Lammerklamm en gaat over het ontstaan van de 'Duivelsbrug'.

Het verhaal

In de tijd dat het Lammertal nog woest en ondoordringbaar was, probeerden de lokale bewoners wanhopig een brug te bouwen over een diepe, gevaarlijke kloof waar de rivier de Lammer doorheen raasde. Elke poging mislukte; het kolkende water sleurde de houten balken telkens mee.

Radeloos riep een van de timmerlieden uit dat zelfs de duivel hier geen brug zou kunnen bouwen. Prompt verscheen de duivel in een wolk van zwavel. Hij bood aan om in één enkele nacht een onverwoestbare stenen brug te bouwen. Maar, zoals altijd bij de duivel, hing er een prijskaartje aan: de ziel van de allereerste die de brug zou oversteken, zou voor hem zijn.

De dorpelingen gingen akkoord, maar toen de brug er de volgende ochtend inderdaad prachtig bij lag, sloeg de angst toe. Niemand durfde over te steken. Totdat een slimme boer een list bedacht. Hij nam zijn trouwste jachthond (in sommige versies een bok of een haan) en joeg het dier als eerste over de stenen brug.

De duivel, die vermomd onder de brug zat te wachten op een mensenziel, greep het dier. Toen hij besefte dat hij erin was geluisd door de slimme boeren, ontstak hij in een vreselijke woede. Bliksem flitste door het dal, de donder rolde en met een ijzingwekkende schreeuw stortte de duivel zich in de diepte van de kloof, een sterke zwavelgeur achterlatend. De stenen brug bleef echter staan als een herinnering aan de overwinning op het kwaad.

Ben je op zoek naar een specifiek aspect van Abtenau, zoals de geschiedenis van de geneeskrachtige bronnen (Bad Abtenau) of details over een bepaalde historische periode?

Het verhaal van Salzburg is als een sprookjesboek dat zich afspeelt tegen het decor van de Alpen. Het is een geschiedenis vol machtige kerkvorsten, wit goud, de genialiteit van Mozart en een vleugje Hollywood.

Hier is het fascinerende verhaal van de stad Salzburg, opgedeeld in haar belangrijkste hoofdstukken.

1. Het Witte Goud: De oorsprong van de naam

Lang voordat Salzburg een stad was, woonden er al Kelten en Romeinen (die de stad Iuvavum noemden). Maar het échte succesverhaal begint rond het jaar 700, toen de heilige Rupert hier een klooster stichtte.

De stad dankt haar naam en enorme rijkdom aan één specifiek product: zout, ook wel het 'witte goud' genoemd. In de nabijgelegen mijnen van Bad Dürrnberg werd massaal zout gewonnen. Omdat de rivier de Salzach de belangrijkste handelsroute was, hief de stad tol op al het zout dat langsvoer. Salzburg werd schatrijk.

2. De 'Rome van het Noorden' en de Prinsaartsbisschoppen

In tegenstelling tot veel andere steden werd Salzburg eeuwenlang niet geregeerd door keizers of koningen, maar door prinsaartsbisschoppen. Zij waren zowel geestelijk leiders als puissant rijke wereldlijke heersers.

Rond 1600 besloten deze machtige heren dat Salzburg de allure van Italië moest krijgen. Ze huurden Italiaanse architecten in en braken middeleeuwse wijken af om plaats te maken voor weidse pleinen, monumentale fonteinen en de indrukwekkende Dom van Salzburg. Zo kreeg de stad haar unieke barokke uiterlijk en de bijnaam "het Rome van het Noorden". Om hun macht te beschermen bouwden ze hoog boven de stad Festung Hohensalzburg, een van de grootste middeleeuwse burchten van Europa die overigens nóóit door vijanden is ingenomen.

3. Wolfgang Amadeus Mozart: Het wonderkind

Je kunt Salzburg niet zeggen zonder in de warboel van Mozart te belanden. In 1756 werd Wolfgang Amadeus Mozart geboren in de Getreidegasse. De stad was destijds een broedplaats voor cultuur, maar de relatie tussen Mozart en zijn geboorteplaats was complex.

Mozart had een ontzettende hekel aan zijn werkgever, de strenge aartsbisschop Colloredo, die hem (naar Mozarts mening) te min behandelde. Mozart vertrok uiteindelijk met ruzie naar Wenen. Ironisch genoeg is Salzburg vandaag de dag volledig rondom Mozart opgebouwd: van musea en de wereldberoemde Salzburger Festspiele tot de chocolade Mozartkugeln op elke straathoek.

4. De Sound of Music: De Hollywood-mythe

In de 20e eeuw kreeg het verhaal van Salzburg een onverwachte wending dankzij Hollywood. In 1965 werd de film The Sound of Music opgenomen in en rond de stad, gebaseerd op het waargebeurde verhaal van de Salzburgse familie Von Trapp.

Hoewel de lokale Oostenrijkers de film zelf decennialang nauwelijks kenden, stromen er jaarlijks nog altijd honderdduizenden toeristen uit Amerika, Azië en Groot-Brittannië naar de Mirabell-tuinen en paleis Leopoldskron om in de voetsporen van Julie Andrews te treden.

De legende: De 'Stierenwasser' van Salzburg

Net als Abtenau kent ook Salzburg een iconische volkslegende die de veerkracht van de inwoners laat zien.

Tijdens een lange belegering van Festung Hohensalzburg in 1525 probeerde een vijandelijk leger de stad uit te hongeren. De bewoners op de burcht hadden nog maar één enkele stier over.

In plaats van de stier op te eten, bedachten ze een list. Ze schilderden de stier bruin en leidden hem over de burchtmuur zodat de vijand hem kon zien. De volgende dag schilderden ze hem wit, en de dag daarna zwart. De vijand dacht hierdoor dat Salzburg nog over een enorme kudde vee en oneindig veel voedsel beschikte. Moedeloos brak het vijandelijke leger de belegering op. De Salzburgers brachten de stier direct naar de rivier de Salzach om de verf eraf te wassen. Sindsdien worden de inwoners van Salzburg gekscherend "Stierwascher" genoemd.

Het verhaal achter de Wolfgangsee (een van de beroemdste meren in het Oostenrijkse Salzkammergut) is een fascinerende mix van christelijke legenden, pacten met de duivel en een tragische geschiedenis.

Oorspronkelijk heette het meer de Abersee, maar het werd later vernoemd naar de heilige Wolfgang van Regensburg, die zich hier in de tiende eeuw als kluizenaar terugtrok. Dit zijn de belangrijkste en bekendste verhalen die aan het meer verbonden zijn:

1. De Legende van de Heilige Wolfgang en de Duivel

Het bekendste verhaal gaat over de stichting van de kerk in het dorpje St. Wolfgang, direct aan het meer.

Rond het jaar 976 zocht bisschop Wolfgang van Regensburg rust en trok zich terug in een grot op de Falkenstein-rots, hoog boven de Wolfgangsee. Na een tijd in eenzaamheid te hebben gebeden, kreeg hij een goddelijke ingeving om een kerk te bouwen. Om te bepalen waar die kerk moest komen, vroeg hij om een teken van boven: hij ging op de berg staan en wierp zijn bijl (of hakbijl) met volle kracht het dal in. Hij beloofde de kerk te bouwen op de exacte plek waar de bijl zou landen.

De bijl vloog kilometers ver en landde uiteindelijk op een rotsplateau vlak naast het meer. Wolfgang ging aan de slag, maar het zware werk was in zijn eentje niet te doen. Volgens de legende verscheen toen de duivel (soms Master Urian genoemd). De duivel bood aan om de kerk voor hem te bouwen, maar eiste een angstaanjagende tegenprestatie:

De deal: De allereerste levende ziel die de voltooide kerk zou betreden, zou voor eeuwig aan de duivel toebehoren. Wolfgang ging akkoord.

Hoe de duivel werd misleid

Toen de kerk klaar was, wachtte de duivel met smart bij de ingang om zijn beloning op te eisen. Maar de heilige Wolfgang was hem te slim af. Voordat er een mens naar binnen ging, joeg Wolfgang een wolf (sommige versies spreken van een jachthond) door de openstaande kerkdeuren.

De duivel zag dat hij bedrogen was, werd razend van woede, greep het dier en sleurde het mee door de lucht, waarbij hij de wolf volgens de verhalen in stukken reet. Sinsdien, zo grappen de Oostenrijkers, heeft de duivel nooit meer geholpen met het bouwen van een kerk. De kerk van St. Wolfgang werd daarna een van de belangrijkste pelgrimsoorden van Europa.

2. De Sage van het Trouwkruis (Das Hochzeitskreuz)

Een ander bekend, maar veel grimmiger verhaal dat zich direct op het water afspeelt, is de sage van het Trouwkruis.

In de winter van 1609 was de Wolfgangsee volledig dichtgevroren. In die tijd woonde er een rijke maar ontzettend gierige en bittere boerin in de baai van Fürberg. Haar dochter, Käthchen, stond op het punt te trouwen met een jonge boer genaamd Hans Stollhammer. Echter, vlak voor de bruiloft brandde de boerderij van de bittere moeder volledig af.

De moeder was zo vol haat en woede over haar verlies dat ze weigerde het feest in een normale zaal te houden. Ze riep kwaadaardig: "Als ik geen kamer meer heb om feest te vieren, zal ik eens kijken of het water mij net zo vijandig gezind is als het vuur! We vieren de bruiloft op het ijs van de Wolfgangsee!"

Ondanks de waarschuwingen van de gasten dat het ijs misschien niet dik genoeg was voor een groot feest, liet de moeder muzikanten komen en begon de hele bruiloftsgroep te dansen op het bevroren meer. Terwijl de moeder in haar blindheid bleef spotten met het lot, crackte het ijs plotseling met een luid donderend geluid. Het ijs begaf het en de bittere moeder, de muzikanten en een groot deel van de gasten zakten door het ijs en verdronken in het ijskoude water.

Alleen het jonge bruidspaar, Hans en Käthchen, wist als door een wonder de veilige oever te bereiken. Ter nagedachtenis aan deze tragedie en uit dankbaarheid voor hun redding liet Hans Stollhammer een kruis oprichten aan de oever van het meer: het Hochzeitskreuz, dat vandaag de dag nog steeds te zien is langs de wandeling bij de Falkenstein.

3. Van Bedevaart naar "Im weißen Rössl"

Naast de oude sagen kreeg de Wolfgangsee in de moderne tijd een heel nieuw "verhaal". In de 19e eeuw ontdekte de Oostenrijkse adel het meer als zomerverblijf (de bekende Sommerfrische), mede doordat keizer Franz Joseph in het nabijgelegen Bad Ischl zijn zomerresidentie had.

Het absolute hoogtepunt van de moderne folklore rond het meer ontstond in 1930 met de wereldberoemde operette Im weißen Rössl am Wolfgangsee (The White Horse Inn). Dit vrolijke verhaal over de verliefde oberkelner Leopold en de herbergierster Josepha zette de Wolfgangsee definitief op de wereldkaart als het ultieme romantische, idyllische Oostenrijkse vakantieoord.

Vandaag de dag kun je nog steeds met de authentieke raddampfer Kaiser Franz Josef (die al sinds 1873 vaart) over het meer varen en de plekken uit al deze verhalen met eigen ogen bewonderen.

Gesprek met Gemini

tandradbaan bij de wolgangsee

De tandradbaan bij de Wolfgangsee in Oostenrijk is de wereldberoemde SchafbergBahn.

Hier zijn de belangrijkste details over deze bijzondere spoorlijn:

De route: De trein vertrekt vanuit het dalstation in het schilderachtige dorpje St. Wolfgang im Salzkammergut en klimt naar de top van de Schafberg op een hoogte van 1.783 meter (het bergstation ligt op 1.732 meter).

Steilste van Oostenrijk: Het is de steilste stoomtandradbaan van Oostenrijk. Over een traject van 5,85 kilometer overwint de trein maar liefst 1.190 hoogtemeters met hellingen tot wel 26%. De rit naar de top duurt ongeveer 35 minuten.

Historie en nostalgie: De spoorlijn is al sinds 1893 in gebruik. Hoewel er tegenwoordig voornamelijk met modernere stoom- en dieselelektrische locomotieven wordt gereden, bezit de SchafbergBahn nog steeds enkele van de oudste, originele stoomlocomotieven ter wereld die soms nog voor speciale nostalgische ritten worden ingezet.

Het uitzicht: Eenmaal boven op de Schafberg heb je bij helder weer een adembenemend 360-graden panorama over het berglandschap van het Salzkammergut en kun je tot wel 11 tot 14 verschillende meren in de omgeving zien liggen, waaronder uiteraard de Wolfgangsee zelf.

Faciliteiten: Bij het dalstation bevindt zich het moderne ExperienceQuarter met een loket, een souvenirwinkel, een klein museumgedeelte (met een historische locomotief uit 1893) en een restaurant met terras. Boven op de berg kun je terecht bij Hotel Schafbergspitze of de berghut Himmelspforte voor een hapje en een drankje met uitzicht.